En Sağlam Koltuklar Türkiye'de

En Sağlam Koltuklar Türkiye'de
1 / 4 / 2010


2009’da S&P 500 şirketlerinin yüzde 10’u CEO değiştirdi. Türkiye’de ise bu oran oldukça düşük.Uzmanlar, en büyük 500 Türk şirketinde işten çıkarılan ya da ayrılmak zorunda bırakılan CEO oranının yüzde 3’ü geçmeyeceğini düşünüyor. Hakim hissedarların işin bizzat içinde olması ise bu durumu tetikliyor. Patronlar “yol arkadaşları”CEO’lardan vazgeçmek istemiyor. Şirket içinden yetişmeyen CEO’larla ise çoğunlukla 3-4 yılda yollar ayrılıyor. Organizasyonlardan yetişen yöneticiler, uzun yıllar görevde kalıyor. Hatta emekli olanlar bile yönetim kurullarına atanıp başka bir”C” görevi alabiliyor.

İstatistikler oldukça çarpıcı… Global İK şirketi Challenger,Gray & Christmas’ın yaptığı araştırmaya göre, 2008 yılında dünyada 1.482, 2009 yılında ise 1.227 CEO görevinden ayrıldı. Bu sayı, 2004 yılında 663’tü.

İstatistikler de gösteriyor ki dünyada “CEO”koltuğunda oturan yöneticilerin yerleri, her geçen gün daha da kayganlaşıyor. Spencer Stuart’ın yaptığı araştırmaya göre de 2009 yılında S&P 500 şirketlerinin yüzde 10’u, CEO’larını değiştirdi.

Peki bu tablo dünyanın her tarafından aynı mı? Pek sayılmaz…Çünkü,Türkiye’de çok farklı bir tablo gözleniyor. Özellikle holding yapılarında ve aile şirketlerinin başında onlarca yıldır aynı koltukta oturan CEO’lar var.

Uzmanlara göre Türkiye’de bir yıl içinde görevinden ayrılan CEO sayısı da oldukça az. HRM kurucu Ortağı Aylin Coşkunoğlu, Türkiye’nin ilk 500 şirketinde, üst düzey yöneticilerin işten çıkarılma ya da istifaya zorlanma oranının yüzde 2-3’ü geçmeyeceğini söylüyor.

Stanton Chase Türkiye’nin, Türk şirketlerine yönelik yaptığı CEO devir hızı araştırmasına göre ise Türkiye’de ilk 100 şirketin CEO’su ortalama 4 yıldır görevinin başında. Ancak, bu ortalama CEO devir hızını tam olarak yansıtmıyor. Stanton Chase Türkiye Yönetici Ortağı Çağrı Alkaya, araştırmaya konu olan CEO’ların hala görevde olduklarını söylüyor ve ekliyor:

“Bunlar bir sonraki kuşağın atadığı CEO’lar. Bu nedenle hala görevlerinin başındalar. Daha uzun yıllar da görevlerinin başında kalabilirler.”

ANLAŞMALI BOŞANMA GİBİ!

Dünyada 2009 yılında görevinden ayrılan 1.277 CEO’nun 355’i istifa ederek görevini bırakmış durumda. Emeklilik nedeniyle ayrıldığını açıklayanların sayısı 251, şirket içinde yönetim kuruluna ya da başka bir pozisyona kaydırılanların sayısı ise 231.Türkiye’den en büyük farklılık ise bu CEO’ların ayrılışlarının ve ayrılma nedenlerinin kamuoyuyla tüm şeffaflığıyla paylaşılıyor olması… Bunun yanında CEO’lar istifa ettiklerinde de anlaşmaları gereği almaları gereken bonusu alabildikleri için istifa etmeyi kendileri tercih edebiliyor.

HRM Kurucu Ortağı Aylin Coşkunoğlu, Türkiye’de üst düzey ayrılışların daha çok “anlaşmalı boşanma” formatına sokulmaya çalışıldığını söylüyor. Batıda bu tür ayrılışların tüm şeffaflığıyla lanse edildiğini belirtiyor ve ekliyor:

“CEO ayrılışları Türkiye’de herkesin bildiği, ancak bilmezden geldiği bir oyuna dönüştürülüyor. Örneğin tüm dünya Citigroup’un eski CEO’su Charles Prince’in işten çıkarıldığı için ne kadar tazminat alacağını detayına kadar biliyor.Bizde ise birdenbire üst düzey yöneticiler emekli olmaya karar verdiklerini açıklayarak koltuklarını boşaltıyor.Kısa bir süre sonra ise bu emekli olmaya karar veren yöneticiler, bir başka şirketin yöneticisi ya da kendi danışmanlık firmasının sahibi olarak karşımıza çıkıyor.”

“OLAYLI”CEO DEĞİŞİMLERİ

Dünyada deyim yerindeyse “olaylı”CEO değişim sayısı da oldukça fazla. Sadece geçtiğimiz iki yılda, Bank of America’nın CEO’su Ken Lewis, General Motors’dan Rick Wagoner, Starbucks’ın CEO’sun Jim Donald, Boeing ‘in CEO’su Harry Stonecipher, My Space CEO’su Owen Van Nat ve eBay CEO’su Meg Whitman görevlerinden olaylı şekilde ayrılarak manşetlerde yerlerini aldı.

Uzmanlara göre ise Türkiye’de “CEO”koltuğunda yer alan kişilerin görevlerinden alınması daha sessiz sedasız oluyor. Şirket içinde büyük bir anlaşmazlık ya da işten çıkarma olsa bile bu,”istifa”şeklinde kamuoyuna yansıyor. Hatta kimi zaman CEO görevinden istifa etmiş olmadığı halde yönetim kurulu bu şekilde açıklama yapmayı tercih ediyor.

Geçtiğimiz nisan ayında Hyundai Assan yönetimi tarafından görevinden istifa ettiği açıklanan Kurthan Tarakçıoğlu, bu konuda en çarpıcı ve yeni örneklerden biri.Tarakçıoğlu, üst yönetim tarafından yapılan “Kendi isteğimle görevimden ayrıldım”beyanının gerçek dışı olduğunu söylüyor.”Bilakis,şirket başkan ve CEO’su Kwang Heum Um’la şirket yönetim politikalarıyla ilgili görüş ayrılığında olduğumuz konularda fikir teatisi yapılacağını ve uzlaşma zemini arayacağını beklerken yüzüme karşı sözlü olarak hemen şirketten ayrılmam talep edildi.”diye konuşuyor.

Eti’nin eski CEO’su Hazım Ellialtı da benzer bir durumla karşılaşmış durumda. Ellialtı, her ne kadar kendi isteğiyle istifa etmiş olsa da Kanatlı Ailesi’yle yaşadığı sorunlardan dolayı bu istifayı vermek zorunda kaldığı biliniyor.

AYNI KOLTUKTA KAÇ YIL?

Türkiye’nin önde gelen holdinglerine baktığımızda ise CEO’ların uzun yıllardır görevlerinin başında olduğunu görüyoruz. Borusan Holding CEO’su Agah Uğur tam 16 yıldır CEO’luk görevini yürütüyor.Alarko Holding Ayhan Yavrucu 14, Hayat Kimya’dan Ordan İdil 13, Tefken Holding’den Erhan Öner ise 10 yıldır CEO’luk koltuğunda oturuyor. Tüm bu isimlerin ortak özelliği ise şirket içinden yetişmiş olmaları…hatta çoğu, kariyerine bu şirketlerde başlamış durumda.

Alarko Holding CEO’su Ayhan Yavrucu’nun ilk işi Maliye Bakanlığı’nda hesap uzmanlığıydı. O görevinden istifa ettikten sonra ise Alarko Holding’de çalışmaya başladı. Aynı şekilde Agah Uğur ve Erhan Öner de kariyer hayatlarının büyük böülümünü şu anda yönettikleri şirketlerde geçirdiler. Tam 10 yıldır Vestel’in icra kurulu başkanlığını yürüten Ömer Yüngül ise Ahmet Nazif Zorlu’nun en yakın yol arkadaşlarından biri. Hemen hemen kariyerinin tüm dönüm noktalarını Zorlu grubu çatısı altında yaşamış bir isim. Yüngül, şirkete bağlılık ve sebat etmenin bugünün ortamında çok önemli meziyetler olduğunu söylüyor. İş hayatı boyunca hiç işten atılma korkusu hissetmediğini belirtiyor ve ekliyor:

“Siz özveriyle çalıştıktan sonra her zaman iş var.Benim gençlere tavsiyem de bu yönde olacaktır.Özveri, sebat, dürüstlük ve de işini severek yapmak çok önemli.”Türkiye’nin çok uluslu şirketlerinden Unilever’in 7 yıldır genel müdürü olan İzzet Karaca ve P&G’nin 6 yıldır Türkiye genel müdürü olan Saffet Karpat da şirket içinden yetişmiş yöneticiler olarak dikkat çekiyor.

10 Nisan 2010 Hürriyet İ.K.