Gerçek İstihdam Liderleri

Gerçek İstihdam Liderleri
1 / 4 / 2009


Arçelik, sadece Koç Holding’in değil, Türk sanayisinin lokomotif şirketlerinden. Türkiye, Romanya, Rusya ve Çin olmak üzere 4 ülkede, 11 ayrı üretim tesisi, yurtdışında faaliyet gösteren 32 şirketi ve kendisine ait 10 markasıyla önemli bir güce sahip.
Bugün Arçelik’in yurtiçinde 4 bin 500’ün üzerinde yetkili satıcısı ve 600’ün üzerinde yetkili servisi bulunuyor. 2008’de 6,8 milyar TL ciro elde eden şirketin, ülke istihdamına katkısı ise ciddi boyutlarda. Arçelik, kendi bünyesinde 18 bin çalışan istihdam ediyor. Ancak çalışanları, bayileri, yetkili servisi ve tedarikçileriyle birlikte şirketin yarattığı gerçek istihdam rakamı, 1,1 milyon kişiye ulaşıyor.
Türkiye’nin bir diğer beyaz eşya devi Vestel de istihdamın önemli aktörlerinden. Şirket, Manisa ve İzmir’deki 10 fabrikasında üretim yapıyor. Dünya elektronik eşya üretiminin yüzde 6’sını, Avrupa elektronik eşya üretiminin yüzde 28’ini, buzdolabında Avrupa üretiminin ise yüzde 11’ini gerçekleştiriyor.
Vestel’in bu dev üretiminin arkasında büyük bir ekosistem var. Bu ekosistem; bayi, servisler, çeşitli şirketler ve çalışanlardan oluşuyor. Bordrolu çalışan sayısı 12 bin olan Vestel, Türkiye geneline yayılmış 1300 satış noktasında ve 600 satış sonrası servis merkezinde 3bin kişiye istihdam sağlıyor. Bu rakama eklenen binlerce yan sanayi çalışanıyla ise 72 bin kişiye gelir kaynağı yaratıyor.
Sadece bu iki şirket değil. Dünyada ve Türkiye’de çok sayıda şirket, “görünenin” yanında, bir de “görünmeyen” istihdamlarıyla öne çıkıyorlar. Yarattıkları ekosistem ve değerle, bazı durumlarda, görünen istihdam rakamlarını 5-6 kat düzeyine de taşıyabiliyorlar. Aslında dolaylı istihdam, dünyada 1990’dan beri, Türkiye’de ise son 10 yıldır konuşuluyor. Şirketlerin son dönemde ana işlerine odaklanarak dış kaynak kullanımını artırmaları da dolaylı istihdamı artıran etkenler arasında yer alıyor.

GLOBALLERİN DEV EKOSİSTEMİ

Türkiye’de uluslar arası şirketler de “gerçek istihdam” rakamlarıyla dikkat çekiyor. Microsoft Türkiye ve Coca- Cola İçecek, bu anlamda listede ilk sırada yer alan şirketlerden. Bünyesindeki bordrolu çalışan sayısı 233 bin olan Microsoft Türkiye, ürün ve hizmetlerini 7 bini aşkın iş ortağıyla birlikte oluşturduğu ekosistem üzerinden sunuyor. Bağımsız araştırma kuruluşu IDC’ye göre bugün Microsoft Türkiye’nin her 1 dolar cirosu karşılığında, ekosistemdeki iş ortakları yaklaşık 20 dolar ciro yapıyor. Bu da oluşan yerel katma değeri net şekilde ortaya koyuyor. Microsoft Türkiye Genel Müdür Yardımcısı ve İK Direktörü Belgin Ertam, şirketin yarattığı dolaylı istihdamla ilgili şöyle konuşuyor:

“Microsoft yazılımları, tüm dünyada iş dünyasından kamu hizmetlerine, üniversitelerden bilimsel araştırma merkezlerine kadar çok geniş bir alanda kullanılıyor. Bu yazılımları kullanan bilişim çalışanları ise iş süreçlerine ve verimlilik artışına yaptıkları katkıyla ekonomi için değer ve istihdam yaratıyorlar.”

Coca- Cola’da da benzer bir durum hakim. Coca- Cola İçecek 10 ülkede toplam 20 üretim tesisinde faaliyet gösteren bölgesel bir Türk şirketi. 8 bini aşan kadrolu çalışana sahip şirketin, ekosistemi oldukça geniş. Bu ekosistemi oluşturan ulaşım, dağıtım, reklam ve tedarik sektörlerinde istihdam ettiği kişi sayısıyla gerçek istihdamı 88 bin kişiyi buluyor.
Bağımsız araştırmalar ise Coca- Cola’nın sistemindeki her direkt istihdamın, ulaşım, dağıtım, reklam ve çeşitli tedarik sektörlerinde yaklaşık 8- 10 dolaylı istihdamı beraberinde getirdiğini gösteriyor.

İSTİHDAMDA “ALO” ETKİSİ

Dolaylı istihdam yaratmada en iyi performansı ortaya koyan sektörlerden biri de telekomünikasyon. Sektörün en büyük şirketlerinin listenin ilk 10’unda yer alması da bu durumun kanıtı. GSM sektörünün lideri Turkcell’in bordrolu çalışan sayısı 2 bin 820 kişi. Satış kanalları ve bayilerinde 40 bin civarında kişi çalıştıran Turkcell’in yarattığı dolaylı istihdam ise 50 binin üzerinde. Turkcell İş Destekten sorumlu Genel Müdür Yardımcısı Selen Kocabaş, “Direkt ve dolaylı istihdam arasındaki yüksek farkın en önemli nedeni 36,3 milyon abonemize ulaşmak için kurduğumuz bayi ağı” diye konuşuyor ve ekliyor: “Bunun dışında birçok hizmeti dış kaynak kullanımıyla sağlıyoruz. İş ortaklarımızla birlikte ekosistemimizi geliştirme vizyonumuz nedeniyle, dolaylı istihdam rakamımızın direkt istihdamın çok üzerinde gerçekleştiğini söyleyebiliriz.”
Sektörün bir diğer önemli oyuncusu Avea’da ise bordrolu çalışan sayısı 2 bin 421 kişi. Şirketin bayilerinin ağırlıkta olduğu ekosistemi içinde ise toplam 35 bin kişi çalışıyor. Bordrolu çalışan sayısı 33 bin olan bayileri, taşeronları, iş ve çözüm ortaklarıyla birlikte toplam 53 bin kişiye istihdam sağlıyor.

SEKTÖRLERİN İSTİHDAM DEVLERİ

Dolaylı istihdam yaratmada perakende, hazır giyim ve gıda da iyi bir performans sergiliyor. Gıdada Sütaş, bu konuda en geniş ekosisteme sahip şirketlerden. Marka ambalajlı günlük süt, yoğurt, ayran, peynir ve tereyağında Türkiye pazarının lideri olan şirket, 100’ü aşkın süt toplama merkeziyle 25 bin süt üreticisinden ortalama 800 ton süt topluyor. Sütaş’ın 600 araçtan oluşan dağıtım filosu, Sütaş ürünlerini yılın her günü 40 bin satış noktasına ulaştırıyor.
Hazır giyim sektörünün en hızlı markalarından Koton, 266’sı yurtiçi, 51’i yurtdışında olmak üzere toplam 317 satış noktasında tüketiciye ulaşıyor. Tabii bu kadar mağazaya üretimi tek başına yapmıyor. Tam 500 şirket, Koton için üretim yapıyor. Bünyesinde bordrolu olarak 1586 kişiyi çalıştıran şirketin, üretimine katkıda bulunanlarla birlikte gerçek istihdam sayısı 30 bine yaklaşıyor.
Perakende sektörünün en büyük oyuncusu Migros Türk ise 7 bölgede ve 63 ilde bin 141 mağazada hizmet veriyor. Migros’ta yılda 300 milyon müşteri, 1,7 milyar adet mal satın alıyor. 4,7 milyon adet tedarikçi faturasız işlem görüyor. Toplam 18 bin çalışanı olan zincirin, tedarikçileri ve iş ortaklarıyla birlikte ortaya çıkan gerçek istihdam rakamı ise 27 bin.

4 UZMANIN GÖZÜNDEN
DOLAYLI İSTİHDAM ARTIŞININ ANALİZİ

Krizlerin payı
HRM Yönetici ortağı Aylin Coşkunoğlu Nazlıaka’ya göre Türkiye’de dolaylı istihdamın artmasında sık yaşanan ekonomik krizlerin payı var. Nazlıaka, “Sık sık ekonomik kriz yaşayan bir ülke olduğumuz için şirketler daha esnek bir yapıya sahip olmak istiyorlar. Bu da onların dış kaynak kulanımını ve dolaylı istihdamını arttırıyor” diye konuşuyor.

Ana işe odaklanma
Ray& Bernston Yönetici Ortağı Ayşe Öztuna, son dönemde Türk şirketlerinin yarattığı dolaylı istihdamın arttığını düşünüyor. Öztuna, bunun nedeninin şirketlerin ana işlerine odaklanma stratejisi olduğunu belirtiyor. “Son 10 yılda bu trendi görüyoruz” diye konuşan Öztuna, şirketlerin maliyet ve rekabet avantajı elde etmek için dış kaynak kullanarak dolaylı istihdam yarattıklarını ifade ediyor.

Maliyet avantajı
Yenibiris.com Genel Müdürü Deniz Ceylan Kılıçoğlu ise hizmet alınan şirketlerin maliyetlerinin çok daha düşük olması nedeniyle dış kaynak kullanımının yaygınlaştığını belirtiyor. Bu sayede şirketlerin, operasyonel yüklerini hafiflettiklerini ve tasarruf sağladıklarını kaydediyor.

Sektörlerin ekosistemi
Fortune Danışmanlık’tan Ayşen Arıduru, dolaylı istihdamın en fazla görüldüğü sektörlerin otomotiv, akaryakıt, lojistik, turizm ve inşaat olduğunu söylüyor. Arıduru, “Örneğin otomotiv sektöründen sadece otomotiv üreticileri değil, bayiler, tedarikçiler, satıcılar ve servisler de kazanç elde ediyor” diye konuşuyor.

Murat Demiroğlu/ PWC İK Hizmetleri Bölüm Yöneticisi

Daralan Pazar ve azalan tüketim beraberinde maliyet kontrolünü ve etkinlik konularını gündeme getiriyor. Ana faaliyet konularına odaklanan ve diğer konularda dışarıdan hizmet alan şirket sayısı artıyor. Dolaylı istihdam, bu tür nedenlerden dolayı artabilir. İş hukuku düzenlemeleriyle de gereken altyapı kullanıma hazır.
2008 hedeflenen büyümeyi gerçekleştirebilmek için eleman alımının yapıldığı bir yıl oldu. Eleman alımlarının durdurulmasını ardından da işten çıkarmaları yaşadık. Şirketlerin planlı aksiyonlarından ziyade taktik hareketlerini gördük. Hareketli bir yılı geride bıraktık. 2009 bütçeleri daha dikkatli hazırlandı. Maliyet kontrolü, nakit yönetimi ve verimlilik önemli konular. Şirketler mevcut çalışanları elde tutmaya, onların daha etkin ve verimli çalışmalarını sağlamaya çalışacak. Düşük performansın takibi ve performans artışına yönelik uygulamalar önem kazanacak.
Düzelme sinyalleriyle birlikte 2009’da eleman alımı artabilir. Daha korumacı bir yaklaşımla şirketler ellerindeki kaynağı etkin kullanmaya da yönelebilir. Yeni işe alımlar ise daha deneyimli ve “yetenek” diyebileceğimiz potansiyeli yüksek kişilere yönelecek. Yetenek yönetimi gerçek bir konu olarak gündeme gelecek.

Sue R. Meisinger/ SHRM Eski Başkanı ve CEO’su

Dolaylı istihdam yaratma konusu Amerika’da yıllar önce bir trend olarak başladı. Şimdi ise dünya genelinde yaygınlaşıyor.
Bugün rekabet dünyanın her noktasından gelirken, iş dünyası da daha atik bir şekilde rekabet etmeyi öğreniyor.
Yeni çalışanları kadrolarına ekleyerek, mali giderlerini yükseltmek yerine işleri daha farklı şekilde yapacak stratejiler geliştiriyor. Örneğin işlerinin bir kısmını başka bir şirkete yaptırıyor, proje bazlı çalışabiliyor, dış kaynak kullanımına gidiyor.
Sanıyorum bu trend önümüzdeki günlerde gelişerek devam edecek. Fakat bu büyümede ürün ve servislerini daha düşük maliyetlerle oluşturmak isteyen işverenlerin katkısı kadar, mekan ve zaman konusunda daha esnek çalışmak isteyen çalışanların katkısı da olacak.

Nisan 2009 Capital